انجمن مهندسی آبیاری و آب ایران نشریه علمی پژوهشی مهندسی آبیاری و آب ایران 2251-7359 9 3 2019 05 22 Simulation of the quality process of Nahr shaaban irrigation channel using system dynamics approach شبیه‌سازی روند کیفی کانال آبیاری نهر شعبان با استفاده از روش تحلیل پویایی سیستم 212 223 88688 10.22125/iwe.2019.88688 FA حامد نوذری گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا همدان سعید آزادی گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران ندا مازوجی گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران Journal Article 2019 06 12 Using computer models in order to investigation of pollution changes in the rivers is essential. The first step in protecting water resources is the comprehensive awareness of their quality. So, in this research using system dynamics approach to developed computer model in the VENSIM programming environment, which can simulate the process of changing water quality in 468.8 m from the detector source. In order to calibrate and validate the model results, data collected from one of the irrigation channels of Nahavand (Nahr Shaaban) in Hamedan were used. After statistical analysis and calculation of RMSE, SE, MAE and R², the fit between measured and simulated was calculated. In the irrigation channel, sodium chloride with electrical conductivity of 0.746 mmohs/cm was injected for 20 minutes and there were three sampling stations. The best fit of the model results with measured data was at the distance of 12.5 m (the first sampling station), and the lowest adaptation was in the second sampling station at the distance of 228 m from the injection source. The values of statistical indexes in the first sampling station were 0.35 mmohs/cm, 0.18, 0.13 mmohs/cm and 0.90, and at the second sampling station were 0.47 mmohs/cm, 0.24, 0.22 mmohs/cm and 0.81, respectively. The results showed that the model has good accuracy in simulation of water quality process. به­منظور روندیابی کیفی رودخانه­ها و بررسی چگونگی تغییرات آلودگی در آن­ها، استفاده از مدل­های کامپیوتری ضروری می­باشد. بدین منظور در این پژوهش به کمک روش تحلیل پویایی سیستم مدل کامپیوتری در محیط برنامه­نویسی VENSIM بسط داده شد که بتواند روند تغییر کیفیت آب را در یک مسافت 8/468 متری از منبع تزریق ماده ردیاب شبیه­سازی نماید. به­منظور واسنجی و اعتباریابی نتایج مدل از داده­های جمع­آوری شده یکی از کانال­های آبیاری درجه 3 شهرستان نهاوند (نهر شعبان) واقع در استان همدان استفاده گردید. پس از تجزیه و تحلیل آماری و محاسبه شاخص­های آماری جذر میانگین مربعات خطا (RMSE)، خطای استاندارد (SE)، میانگین خطای مطلق(MAE) و ضریب تبیین(R²) میزان برازش میان مقادیر واقعی و شبیه­سازی شده محاسبه شد. در کانال آبیاری تزریق ماده کلرید سدیم با هدایت الکتریکی 746/0 میلی­موس بر سانتی­متر به مدت 20 دقیقه صورت گرفت و در 3 ایستگاه با فواصل معین نمونه­برداری انجام پذیرفت. براساس نتایج بدست آمده، بهترین انطباق نتایج مدل با داده­های مشاهده­ای در فاصله­ی 5/16 متری از منبع تزریق و در ایستگاه اول، و کمترین انطباق در ایستگاه نمونه­برداری دوم در فاصله­ی 228 متری از منبع تزریق بود. مقادیر شاخص­های آماری RMSE، SE، MAE و R² در ایستگاه اول به­ترتیب برابر با 35/0 میلی­موس بر سانتی­متر ، 18/0، 13/0 میلی­موس بر سانتی­متر و 90/0 و در ایستگاه دوم 47/0 میلی­موس بر سانتی­متر ، 24/0، 22/0 میلی­موس بر سانتی­متر و 81/0 برآورد گردید. نتایج نشان داد مدل حاضر در شبیه­سازی روند کیفی آب از دقت خوبی برخوردار است. https://www.waterjournal.ir/article_88688_60bebe844c31734aec6859123a5e95ae.pdf