بررسی عوامل مبهم در تخصیص آب شبکه آبیاری سد سیستان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه زابل

2 دانشیار گروه مهندسی آب، دانشکده آب و خاک دانشگاه زابل، زابل، ایران.

3 استاد بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیراز، ایران

4 دانشیار گروه مهندسی آب، دانشکده آب و خاک دانشگاه زابل، زابل، ایران

چکیده

در سیستم­های سنتی آبیاری، مدیریت نامناسب تخصیص آب سبب ضعف عملکرد شبکه آبیاری، افزایش تلفات و کاهش بهره­وری مصرف آب (CWP) می­شود .استفاده از مدل­های غیر خطی در کنار استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) می­تواند موجب تقویت مدیریت شبکه آبیاری در شرایط عدم قطعیت شود. هدف این پژوهش بررسی تخصیص بهینه آب و بررسی دلایل عدم افزایش بهره­وری مصرف آب در بخش­های مختلف شبکه توزیع آبیاری می­باشد. در این راستا، در مرحله اول نقاطی از شبکه توزیع آب که اثرات بیشتری بر تغییرات بهره­وری مصرف آب داشته، شناسایی شدند. سپس مقدار  CWPبه یک مقدار بهینه در شرایط عدم قطعیت ارتقا داده شد. برای این منظور از مدل­های برنامه­ریزی فازی برای تخصیص آب شبکه آبیاری سد سیستان متناسب با تغییرات مکانی نیاز آبی آن شبکه، استفاده شد. نتایج نشان داد که بیشترین مقدار CWP مزارع گندم برابر 45/0 کیلوگرم بر متر مکعب و در نقاطی از شبکه با دامنه تغییرات تلفات دبی 360 تا 400 لیتر بر ساعت بر متر است. مشاهدات در نقاط بحرانی نشان داد که مقدار CWP لزوماً به مقدار محصول بستگی ندارد؛ بلکه به عوامل مدیریتی در شبکه آبیاری و مساحت مزارع نیز وابسته است. بنابراین، مناطقی با CWP بهینه می­توانند به­عنوان الگوهای مناسبی در افزایش ضریب مدیریتی در نظر گرفته شوند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the Vague Factors in Water Allocation in Irrigation District of Sistan Dam

نویسندگان [English]

  • Ehsan Mohammadi 1
  • Masoomeh Delbari 2
  • Behrouz abolpour 3
  • پیمان افراسیاب
  • Omolbani Mohammadrezapour 4
1 Ph.D student, Department of Water Engineering, Faculty of Water and Soil, University of Zabol, Zabol, Iran
2 Associate Professor, University of Zabol
3 Professor, Agricultural Engineering Research Department, Fars Agricultural and Natural Resources Research, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Shiraz, Iran.
4 Associate Professor, Department of Water Engineering, Faculty of Water and Soil, University of Zabol, Zabol, Iran.
چکیده [English]

In traditional irrigation systems, inappropriate management of water allocation may lead to poor performance of the irrigation district, an increase in water losses, and a reduction in crop water productivity (CWP). Using optimization methods and nonlinear models along with the geographical information system (GIS) can improve the management of an irrigation district under uncertain condition. The objective of this study is to investigate the optimal water allocation and reasons for the CWP reduction in irrigation distribution district. To do so, in the first stage, those sites of water distribution district with the highest effects on CWP variability were identified. Then, the CWP was increased, later. For this purpose, fuzzy programming models and the possibility theory are used to prepare a water allocation plan for the irrigation system of Sistan Dam. The results show that the highest CWP of irrigation district for wheat fields is 0.45 kg/m3, which exist at the sites by the range of discharge losses in 360 to 400 L/m/hr. The analysis of these critical spots shows that the CWP values do not necessarily depend on crop productivity but they may depend on the management factors of irrigation district and the cultivated areas. Therefore, the spots with an optimized CWP could be considered as suitable patterns for increasing the management efficiency.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Productivity
  • Water allocation
  • fuzzy programming
  • Geographical information system
  • Water Distribution Managemen
افراسیاب، پ.، جلیلی سه­بردای، ا.، حسن­لی، م، و م. دلبری.1393. تأثیر سوزاندن بقایای گیاهی بر ویژگی­های فیزیکی و شیمیایی خاک دشت سیستان. نشریه مدیریت خاک. جلد 3 شماره 2، ص 57-49.

شیبانی، س.، ا. قنبری، م.ر. اصغری­پور، و ب. ابول­پور. 1396. تعیین بهره­وری بهینه مصرف آب در پایداری تولید گندم. نشریه دانش کشاورزی و تولید پایدار، جلد بیست و هفتم، شماره 2، ص 18-1.

مزارعی بهبهانی، س.، حسینی، س.ز و س.ع. المدرسی.1393. مقایسه دقت روش­های مختلف زمین آمار در ارزیابی کیفیت منابع آب زیرزمینی برای استفاده­های کشاورزی (مطالعه موردی: آبخوان دشت بهبهان). مدیریت آب در مناطق خشک. جلد 1 شماره 2. ص 76-65.

محمدی، ا. 1397. برنامه­ریزی براساس نظریه امکان برای تخصیص منابع آب در مناطق تحت آبیاری مخازن چاه نیمه­ها در شرایط نامطمئن. پایان­نامه دکتری، دانشکده آب و خاک. دانشگاه زابل.

Abolpour, B. 2018. Realistic evaluation of crop water productivity for sustainable farming of wheat in Kamin Region, Fars Province, Iran. Agricultural Water Management, 195: 94–103.

Abolpour, B., M. Javan, and M. Karamouz. 2007. Water allocation improvement in river basin using Adaptive Neural Fuzzy Reinforcement Learning approach. Applied Soft Computing, 7(1): 265–285.

Ahmadi, A., A. Moridi, and D. Han. 2015. Uncertainty assessment in environmental risk through Bayesian networks. Journal of Environmental Informatics, 25(1): 46–59.

Bayat, M.A., H. Babazadeh, and M Manshouri. 2010. Temporal and spatial study of water use efficiency of strategic crops in regional scale (Case study: Hamadan province), Journal of Water Sciences Research, 2(1): 31-37.

Delbari, M., Afrasiab, P., and W Loiskandl. 2011. Geostatistical Analysis of Soil Texture Fractions at the Field Scale. Soil and Water Research. 6 (4): 173–189.

Hassanli, M., Ebrahimian, H., Mohammadi, E., Rahimi, A., and A Shokouhi. 2016. Simulating maize yields when irrigating with saline water, using the AquaCrop, SALTMED, and SWAP models. Agricultural Water Management, 176:91-99.

Li, Y. P., G.H. Huang, and H.D. Zhou. 2009. A multistage fuzzy-stochastic programming model for supporting water resources allocation and management. Environmental Modeling and Software, 24: 786-797.

Li, M. and P. Guo. 2014. A multi-objective optimal allocation model for irrigation water resources under multiple uncertainties. Applied Mathematical Modeling, 38(19):4897-4911.

Liu, C.M., J.J. Yu. and E. Kendy. 2001. Ground water exploitation and its impact on the environment in the North China Plain. Waterinternational, 26: 265–272.

Menichini, T. and F. Rosati. 2013. A Managerial Tool for Environmental Sustainability. APCBEE Procedia, 5: 551 – 556.

Mohammadrezapour, O., I. Yoosefdoost. and M. Ebrahimi. 2017. Cuckoo optimization algorithm in optimal water allocation and crop planning under various weather conditions (case study: Qazvin plain, Iran). Neural Computing and Applications, 1-14.

Niu, G., Y.P. Li, G.H. Huang, J. Liu. and Y.R. Fan. 2016. Crop planning and water resource allocation for sustainable development of an irrigation region in China under multiple uncertainties. Agricultural Water Management, 166: 53–69.