بررسی کمی آب‌های زیرزمینی دشت قوچان- شیروان با استفاده از GIS

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد بخش زمین شناسی دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانشیار بخش زمین شناسی دانشگاه تربیت معلم تهران

3 مهندسین مشاور طوس آب مشهد

چکیده

در سال‌های اخیر استفاده از GIS در زمینه‌های مختلف از جمله بررسی آب‌های زیرزمینی مورد توجه قرار گرفته است. امروزه به خاطر کارآیی GIS از این ابزار در تهیه انواع مدل‌ها و پهنه‌بندی‌ها با هزینه کم و صرفه‌جویی در زمان در بسیاری از مسائل مربوط به آب‌های زیرزمینی استفاده می‌شود. در این تحقیق برای ارزیابی پتانسیل آب‌های زیرزمینی دشت قوچان - شیروان با استفاده از GIS، از دو مدل ارائه شده توسط کاماراجو (Kamaraju) و همکاران و کریشنامرتی (Krishnamurthy) و همکاران استفاده شده است. برای این منظور از نقشه‌های شیب منطقه، تراکم آبراهه‌ها، زمین‌شناسی، ژئومورفولوژی و نوع خاک استفاده شده است. سپس نتایج حاصل از دو روش مذکور با استفاده از دبی چاه‌های موجود منطقه مورد ارزیابی قرار گرفته است. نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که روش کریشنامرتی همخوانی بهتری با نتایج چاه‌های این دشت نشان می‌دهد. علت آن ممکن است استفاده از داده‌های بیشتر در این روش باشد. در این تحقیق از این روش برای تهیه نقشه پتانسیل‌یابی مقدماتی آب زیرزمینی دشت قوچان - شیروان استفاده شده است. نتایح حاصل نشان دهنده آن است که اطراف فاروج دارای بیشترین پتانسیل آبی در کل دشت می‌باشند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Quantitative assessment of groundwater resources in Quchan-Shirvan plain by using GIS

نویسندگان [English]

  • Gholamreza Lshkaripour 1
  • Mohammad Nakhaee 2
  • valliallah Behzadifar 3
چکیده [English]

In the recent years, using GIS is considered in different field, including ground water researches. At present, this technique is wildly applied in modeling and zonation of ground water resources due to high efficiency, economic reason and saving time. In this research, GIS method has been used for the assessment of ground water resources in Quchan - Shirvan plain by using two quantity models which developed by Kamaraju et al. (1996) and Krishnamurthy et al. (1996). For this purpose different maps such as slope, topography, drainage density, geology, soil type and geomorphology maps are provided. The assessment of the mentioned methods was done by calibration the models based on the discharge rates of the available data from drilled wells in the study area. The result shows there is a good agreement between the well discharge data and the Krishanamurthy method. It seems that the main reason for this agreement is that the data using in this model is more than the data using by the Kamaraju method. In this paper quantity map of ground water resource is provided by using the Krishanamurthy method. This map shows that the best potential of ground water sources can be found around Farouj city
.  

کلیدواژه‌ها [English]

  • GIS
  • Ground water
  • model
  • Quchan – Shirvan plain

. اشرافی، م. ر. 1381. بررسی پتانسیل‌های کمی وکیفی آبخوان دشت فسا و ارزیابی اثرات پروژه‌های تغذیه مصنوعی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد آب‌شناسی، دانشگاه شهید بهشتی.

2. باشقره، ع. ا. 1377. ارزیابی پتانسیل قابل بهره‌برداری از آب‌های زیرزمینی دشت مهران به کمک GIS و سنجش از راه دور، پایان‌نامه کارشناسی ارشد سنجش از راه دور، دانشگاه تربیت مدرس.

3. بهزادی‌فر، و. 1383. پهنه‌بندی مناطق مستعد اکتشاف آب زیرزمینی دشت قوچان- شیروان با استفاده از GIS، پایان‌نامه کارشناسی ارشد آبشناسی، دانشگاه سیستان و بلوچستان.

4. رضایی، خ. و ب. رفیعی. 1382. راهنمای کاربردی نرم‌افزار ILWIS2.1، ناشر، انتشارات ناقوس، تهران.

5. سلاجقه تذرجی، ع. 1377. مدلسازی هیدروژئولوژیکی دشت دهلران با استفاده از داده‌های سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد سنجش از دور، دانشگاه تربیت مدرس.

6. عبادیان، س. 1381. ارزیابی عوامل موثر در پتانسیل آ‌‌ب‌های کارستی کوه گز و برم فیروز در استان فارس با استفاده از اطلاعات رقومی ماهواره‌ای در روش سنجش از دور و GIS، پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه شیراز .

7. کشتکار، ح. 1384. شناسایی هیدرولوژی تاقدیس کارستی کوه بیرک و نواحی مجاور با استفاده از GIS  و RS، پایان‌نامه کارشناسی ارشد آب‌شناسی، دانشگاه سیستان و بلوچستان.

8. مهندسین مشاور ساز آب شرق،  a1381.  گزارش مطالعات آب‌های زیرزمینی حوزه اترک، آرشیو بخش مطالعات منابع آب شرکت سهامی آب منطقه‌ای خراسان رضوی.

9. مهندسین مشاور ساز آب شرق.، b 1381. نقشه تیپ خاک حوزه اترک، آرشیو بخش مطالعات منابع آب شرکت سهامی آب منطقه‌ای خراسان رضوی.

10. مهندسین مشاور سرو آب. 1375. گزارش مطالعات منابع آب دشت قوچان ـ شیروان، هواشناسی و هیدرولوژی. جلد اول، آرشیو بخش مطالعات منابع آب سازمان آب منطقه‌ای استان خراسان.

11. نوری، ب. 1382. تعیین مناطق مناسب جهت تغذیه مصنوعی آب‌های زیرزمینی با استفاده از داده‌های سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در حوزه آبخیز گاوبندی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه تهران.

12. Babiker, I.S., M.A.A. Mohamed, T. Hayama and K. Kato. 2004. A GIS-based DRASTIC model for assessing aquifer vulnerability in Kakamigahara heights, Kifu Prefecture, central Japan, J. of Science of the Total Environment, doi: 10.1016/j.scitotenv.1.005.

13. Dixon, B. 2005. Groundwater vulnerability mapping: A GIS and fuzzy rule based integrated tool, J. of Applied Geography, 25: 327-347.

14. Giordano, G., R. Mazza, A. Cecili, G. Capelli, D. De Rita, G. Bigi and S. Rodani.  2000. GIS for ground water management in cities on volcanoes: example from the Colli Albano Region, Rome, Italy, J. of Nepal Geological Society, 22: 315-326.

15. Gustafsson, P. 1993. Satellite data and GIS as a tool in groundwater exploration in a semi-arid area, PhD thesis, A74, Chalmers University of Technology, Gutenberg, Sweden.

16. Han, D.M., H.L. Xu and X. Liang. 2006. GIS-based regionalization of a karst water system in Xishan Mountain area of Taiyuan Basin, north China, J. of Hydrology, 331: 459-470. 

17. Kamaraju, M.V.V., A. Bhattacharya, G.S. Reddy, G.C. Rao, G.S. Murthy and T.C.M. Rao. 1995. Groundwater potential evaluation of West Godavari District, Andhra Pradesh State, India- A GIS approach, J. of Ground Water, 34: 318-325.

18. Krishnamurthy, J., N. Kumar, V. Jayarman and M. Manivel. 1996. An approach to demarcate ground water potential zones through remote sensing and graphical information system, Int. J. Remote Sensing, 17: 1867-1884.

19. Nas, B. and A. Berktay. 2006. Groundwater contamination by nitrates in the city of Konya (Turkey): A GIS perspective, J. of Environmental Management, 29: 30-37.

20. Portoghese, I., V. Uricchio and M. Vurro. 2005. A GIS tool for hydrogeological water balance evaluation on a regional scale in semi-arid environments, Computers & Geosciences, 31: 15-17.

21. Rahman, M. and S. Shahid. 2004. Modeling groundwater flow for the delineation of welled protection area around a water-well at Nachole of Bangladesh, J. of Spatial Hydrology, 4: 1-10.

22. Sharma, S.K. and D. Anjaneyulu. 1991. Application of remote sensing and GIS in water resource management, Int. J. Remote Sensing, 14:  3209-3220.83