نشریه علمی پژوهشی مهندسی آبیاری و آب ایران

نشریه علمی پژوهشی مهندسی آبیاری و آب ایران

برآورد تغییرات مکانی و زمانی تغذیه آبخوان دشت جیرفت با استفاده از روش نوسانات سطح آب‌زیرزمینی‌

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
محمد فاریابی
گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه جیرفت
10.22125/iwe.2025.555022.1904
چکیده
برآورد تغذیه آب‌زیرزمینی یکی از چالش‌های مهم در مدیریت منابع آب‌زیرزمینی است. در سال های اخیر روش های متعددی برای برآورد میزان تغذیه آبخوان‌ها توسعه یافته اند. یکی از ساده‌ترین و کاربردی‌ترین این روش ها، بررسی نوسانات سطح آب‌زیرزمینی است. در این پژوهش، میزان تغذیه آبخوان دشت جیرفت با استفاده از مطالعه نوسانات سطح آب زیرزمینی در چاه‌های مشاهده ای در یک دوره 24 ساله (1401-1378) برآورد شده و عوامل موثر بر تغییرات مکانی و زمانی آن بررسی شده است. با توجه نتایج این تحقیق، حداقل، متوسط و حداکثر تغدیه آبخوان دشت جیرفت در این دوره 24 ساله به ترتیب برابر با 97/0، 18/51 و 58/186 میلی‌متر در سال است. کمترین میزان تغذیه در بخش جنوبی آبخوان و بیشترین میزان تغذیه در حاشیه شمال‌‌شرقی آن رخ داده است. عواملی مانند ویژگی‌های ژئومرفولوژیکی سطحی، بافت خاک و جنس رسوبات بخش غیراشباع آبخوان توزیع فضایی تغذیه آبخوان را تحت تاثیر قرار داده‌اند. خشکسالی هیدرولوژیکی نسبت به خشکسالی هواشناسی تاثیر بیشتری بر میزان تغذیه آبخوان داشته است. افزایش پمپاژ از آبخوان و افزایش سطح زیرکشت محصولات کشاورزی نیز باعث افزایش تغذیه آبخوان شده است، اما این افزایش تغذیه نتوانسته افت حاصل از پمپاژ چاه های بهره برداری را جبران کند و روند نزولی تراز سطح آب در آبخوان همچنان ادامه دارد.
کلیدواژه‌ها
آب‌زیرزمینی
تغذیه
نوسانات سطح آب
دشت جیرفت
موضوعات

عنوان مقاله English

Estimating the Spatial and Temporal Variations of Aquifer Recharge in Jiroft Plain using Water Level Fluctuation Method

نویسنده English

Mohammad Faryabi
College of Natural Resources, University of Jiroft, Jiroft, Iran
چکیده English

Estimating groundwater recharge is one of the important challenges in groundwater resource management. Various techniques have been developed in recent years to estimate aquifer recharge. The water level fluctuation (WTF) method is one of the simplest and most practical of these techniques. In this study, the recharge rate of the Jiroft Plain aquifer was estimated by examining groundwater level fluctuations over a 24-year period. The results of this study showed that the minimum, average, and maximum annual aquifer recharge during this period were 0.97, 51.18, and 186.58 mm, respectively. The lowest recharge rate occurred in the southern part of the aquifer, while the highest recharge rate occurred in its northeastern margin. Factors such as surface geomorphological features, soil texture, and characteristics of the unsaturated zone have influenced the spatial distribution of aquifer recharge. Hydrological drought has a significant impact on aquifer recharge. Additionally, increased aquifer pumping due to the expansion of agricultural fields has also contributed to an increase in aquifer recharge. However, this increased recharge has not compensated for the water table drawdown resulting from aquifer pumping, and the water level continues to decline.

کلیدواژه‌ها English

Groundwater
Recharge
Water table fluctuation
Jiroft Plain
آذره، ع.، رفیعی ساردوئی، ا.، میرچولی، ف.، (1403). تحلیل و پیش‌بینی روند تخریب پوشش زمین و تعیین تغییرات سنجه‌های سیمای سرزمین با استفاده از سنجش از دور. مدل سازی و مدیریت آب و خاک، سال جهارم، شماره 4، ص 32-15.
 ارجمند شریف، م.، جعفری، ه.، 1400. برآورد تغذیه آب زیرزمینی در آبخوان مشهد - چناران با استفاده از روش نوسانات سطح ایستابی (الگوریتمMRC). هیدروژئولوژی، سال ششم، شماره 2، ص 168-151.
خسروی، م.، یزدانی، م. ر.، 1404. بررسی اثرات خشک‌سالی روی الگوی زمانی تغذیة آبخوان ها در آبخیز دامغان‌رود. پژوهش های آبخیزداری، سال سی و هشتم، شماره 1، ص 60-38.
زینالی، ب.، جلالی عنصرودی، ط.، مصطفوی، ح.، 1402. بررسی تاثیر تغییر اقلیم بر تغذیه ناشی از بارش در حوضه آبریز شیرامین. مطالعات علوم محیط زیست، سال هشتم، شماره 2، 6602-6589.
شرکت سهامی آب منطقه‌ای استان کرمان، 1398. گزارش ادامه مطالعات و ممنوعیت دشت جیرفت. 56 ص.
علیجانی، ف.، ناصری، ح. ر.، امیرافضلی، م.، و شماسی، ع،. 1397. تاثیر گسل دورود بر هیدروژئولوژی آبخوان آبرفتی دشت دورود ـ بروجرد، لرستان.  تحقیقات منابع آب ایران، سال چهاردهم، شماره 2، ص 181-167.
غفاری، ح.، رسول زاده، ع.، رئوف، م.، اسمعلی عوری، ا.، 1397. برآورد تغذیه‌ طبیعی آب زیرزمینی با استفاده از روش WTF (مطالعه موردی: آبخوان دشت اردبیل). نشریه مهندسی عمران و محیط زیست، شماره 90، ص 52-43.
فاریابی، م.، 1404الف. الگوی تغییرات مکانی پارامتر آبدهی‌ویژه در آبخوان آبرفتی دشت جیرفت، جنوب استان کرمان. سیزدهمین همایش ملی محیط زیست، انرژی و منابع طبیعی، جهاد دانشگاهی واحد شهید بهشتی، تهران.
فاریابی، م.، 1404ب. بررسی رفتار هیدروژئولوژیکی گسل سبزواران با استفاده از داده‌های سطح آب‌زیرزمینی، پارامترهای کیفی و ایزوتوپ‌های محیطی (18O،3H و 14C ). مدل سازی و مدیریت آب و خاک. سال پنجم، شماره 1، ص 122-107.
فیجانی، ا.، میثمی، س.، مظفری، م.، 1402. ارزیابی پتانسیل و مقادیر تغذیه آب زیرزمینی آبخوان دشت گرمسار به روش‌های نوسانات سطح ایستابی و پیسکوپو.  مهندسی عمران فردوسی، سال سی و ششم، شماره 1، ص 18-1.
مسموعی، م.، جعفری، ه.، امیربیگی، م.، 1393. تجزیه و تحلیل بلند مدت نوسانات سطح ایستابی آبخوان هرات در یک دوره بیست ساله. اولین کنفرانس ملی جغرافیا، گردشگری، منابع طبیعی و توسعه پایدار، تهران.
 Fisher, L.H.,  Healy, R.W., 2008. Water movement within the unsaturated zone in four agricultural areas of the United States.  Journal of Environmental Quality, 37(3): 1051-1063.
Healy, R.W., 2010. Estimating groundwater recharge. Cambridge University Press, 324 p.
Kawecka, A.G.,Beata J.S., Adam, S, Wioletta G.L., Małgorzata, P.C., Rafael, J., , Jirka, S., 2022. Estimation of groundwater recharge in a shallow sandy aquifer using unsaturated zone modeling and water table fluctuation method. Journal of Hydrology, 605: 127283
Labrecque, G., Chesnaux, R., Boucher, M.A., 2020. Water-table fluctuation method for assessing aquifer recharge: application to Canadian aquifers and comparison with other methods. Hydrogeology Journal, 21: 521–533.
Scanlon, B.R., Healy, R.W., Cook, P.G., 2002. Choosing appropriate techniques for quantifying groundwater recharge. Hydrogeology Journal, 10: 18–39.
Scanlon, B.R., Keese, K.E.,  Flint, A.L., Flint, L.E., Gaye, C.B., Edmunds, W.M., Simmers, I., 2006. Global synthesis of groundwater recharge in semiarid and arid regions. Hydrological Processes, 20: 3335-337.
Varni M., Comas, R., Weinzettel, P., Dietrich, S., 2013. Application of the water table fluctuation method to characterize groundwater recharge in the Pampa plain, Argentina, Hydrological Sciences Journal, 58(7): 1445-1455.
VuV, H., Merkel, B.J., 2019. Estimating groundwater recharge for Hanoi, Vietnam. Science of the Total Environment, 651: 1047–1057.
Zomlot, Z., Verbeiren, B., Huysmans, M., Batelaan, O., 2015. Spatial distribution of groundwater recharge and base flow: Assessment of controlling factors. Journal of Hydrology: Regional Studies, 4: 349-368.