ارزیابی کیفیت آب رودخانه آجی‌چای (دشت تبریز) براساس شاخص‌های کیفی مصارف ویژه

نویسندگان

1 گروه آبشناسی و زیست محیطی، علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، سمنان، ایران

2 دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود

3 گروه علوم زمین، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

10.22125/iwe.2021.133769

چکیده

آجی‏چای یکی از بزرگترین رودخانه­های دائمی حوضه آبریز دریاچه ارومیه می­باشد. این رودخانه در طول مسیر خود به ویژه در محدوده شهر تبریز تحت تاثیر منابع آلاینده مختلفی قرار گرفته که باعث کاهش کیفیت آن می­شود. در این تحقیق به منظور بررسی کیفی آب این رودخانه با استفاده از شاخص­های مختلف کیفی مصارف ویژه (خاص)، تعداد 16 ایستگاه نمونه­برداری در طول مسیر رودخانه تعیین و طی دو فصل تر (اردیبهشت ­ماه 95) و خشک (شهریور ماه 95) نمونه­برداری انجام شد. پارامترهای فیزیکوشیمیایی شامل اسیدیته (pH)، دما (T)، کدورت (Turbidity)، هدایت الکتریکی (EC)، کل جامدات محلول و معلق (TS)، کل جامدات محلول (TDS)، یون­های اصلی (سدیم، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، کلر، سولفات، بی­ کربنات) و فرعی (نیترات و فسفات)، پارامترهای اکسیژن محلول (DO)، اکسیژن مورد نیاز شیمیایی (COD) و اکسیژن­خواهی بیولوژیک (BOD) و پارامترهای بیولوژیکی شامل کلی­فرم کل (T.C) و کلی­فرم­های مدفوعی (F.C) اندازه­گیری شد. مطابق نتایج به دست آمده مقادیر متوسط برخی از پارامترها از حد مجاز آب آشامیدنی ایران بالاتر می­باشد. ارزیابی کیفی رودخانه آجی­چای با استفاده از شاخص آلودگی رودخانه (RPI)، شاخص اورگان (OWQI)، شاخص سید (Said)، شاخص دینیوس (Dinius) و روش وزن دهی حسابی (شاخص کیفیت آب WQI) نشان­دهنده وضعیت خیلی بد رودخانه در اکثر ایستگاه­ها به­خصوص قسمت­های میانی آن در محدوده شهر تبریز در اثر ورود آلاینده­ها به آن می­باشد. بر اساس نتایج تحقیق شاخص‏ سید، شاخص دینیوس و شاخص وزن­دهی حسابی به­دلیل توانایی در نشان دادن روند تغییرات کیفی، شاخص­های مناسب در ارزیابی کیفی رودخانه آجی­چای جهت مصارف ویژه و بنابراین مدیریت کیفی آن معرفی می­گردند

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Qualititaive assessment of the Aji-Chay River (Tabriz plain) based on the specific uses quality indices

نویسندگان [English]

  • zeynab pashazadeh laleh 1
  • Hadi Jafari 2
  • Abdorreza Vaezihir 3
1 Faculty of Earth Sciences, Shahrood University of Technology, iran
2 Faculty of earth sciences, Shahrood university of Technology
3 Department of Earth Sciences, Faculty of Natural Sciences,, University of Tabriz, , Tabriz, Iran.
چکیده [English]

Aji-Chay is one of the greatest permanent rivers in Tabriz study area that finally flows into the Uremia Lake. The river quality is degraded by different pollution sources along its way especially in the Tabriz Plain. In this research for assessing quality of the Aji-Chay River using water quality indices for specific uses, water samples were collected from 16 sampling points along the river in wet (May 2016) and dry (September 2016) seasons. Physicochemical parameters including pH, temperature (T), turbidity (Turb), electrical conductivity (EC), total solids (TS), total dissolved solid (TDS), inorganic constituents including major (sodium, potassium, Calcium, Magnesium, Chloride, Sulfate, Bicarbonate) and minor (nitrate and phosphate) ions, inorganic parameters comprising dissolved oxygen (DO), chemical oxygen demand (COD), biological oxygen demand (BOD), and biological parameters such as total coliform (T.C) and fecal coliforms (F.C) were measured. Based on the results, values of some parameters are above the pertaining standards of Iranian drinking water. Assessing quality of the Aji-Chay river using river pollution index (RPI), Oregon water quality index (OWQI), Said index, Dinius index and weighted arithmetic water quality index (WQI) confirmed very bad qualitative statue of the river in most stations especially in the middle parts of the Tabriz plain due to the entry of the pollutant sources. Based on the results quality indices of Said, Dinius and WQI are suitable ones for assessing quality of the river for particular purposes and then its qualitative management as

کلیدواژه‌ها [English]

  • Aji-Chay River
  • river pollution index
  • Dinius index
  • Said index
  • weighted arithmetic
 
الباجی ل، نبوی م، تکدستان الف. 1393. بررسی وضعیت کیفی آب رودخانه جراحی بر اساس شاخص DSWQI. کنفرانس ملی علوم و مهندسی محیط زیست. 30-28
ضوابط زیست­محیطی استفاده مجدد از آب­های برگشتی و پساب­ها. معاونت برنامه­ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور، نشریه شماره 535. سال 1389
ا. فتائی، ح. حسن پور، ج. صالح زاده، س. قلیزاه، م. مهرورز. 1389. ارزیابی و طبقه بندی کیفی آب رودخانه آجی­چای با استفاده از شاخص کیفیت آب (WQI)، همایش ملی آب با رویکرد آب پاک، 11 و 12 اسفند، دانشگاه صنعت آب و برق(شهید عباسپور)
مفتاح هلقی م. 1390. پهنه­بندی کیفی آب با استفاده از شاخص­های متفاوت کیفی مطالعه موردی: رودخانه اترک. مجله پژوهش‏های حفاظت آب و خاک. جلد هجدهم. شماره دوم.
مهندسین مشاور قدس نیرو  (1385). پروژه ارتقا کیفیت منابع آب حوزه آبریز آجیچای. جلد سوم. گزارش نهایی هیدرولوژی. سازمان آب ‏منطقه‏ای استان آذربایجان شرقی.
 
Al-Othman, A. A. (2015). Evaluation of the suitability of surface water from Riyadh Mainstream Saudi Arabia for a variety of uses. Arabian Journal of Chemistry.
 Abbasi T, Abbasi SA. Water quality indices. New Dehli: Elserier Publishing; 2012
Bordalo, A. A., Teixeira, R., & Wiebe, W. J. 2006. A water quality index applied to an international shared river basin: the case of the Douro River. Environmental management, 38(6), 910-920.
Cude, C. G. 2001. Oregon water quality index a tool for evaluating water quality management effectiveness. JAWRA Journal of the American Water Resources Association, 37(1), 125-137.
Chapman, D. V. (Ed.). 1996. Water quality assessments: a guide to the use of biota, sediments, and water in environmental monitoring.
Ewaid, S. H., & Abed, S. A. 2017. Water quality index for Al-Gharraf River, southern Iraq. The Egyptian Journal of Aquatic Research.
Hou, W., Sun, S., Wang, M., Li, X., Zhang, N., Xin, X., & Jia, R. 2016. Assessing water quality of five typical reservoirs in lower reaches of Yellow River. China: using a water quality index method. Ecological Indicators. 61, 309-316.
kenner, B. A., Clark, H. F., and kabler, P. W. 1991. Cultivation and enumeration of fecal streptococci in surface waters. Journal of Applied Microbiology. 9:15-20.
Lumb A, Sharma T. C, Bibeault J. F.  2011. A review of genesis and evolution of water quality index (WQI) and some future directions. Water Quality, Exposure and Health. 3(1): 11-24.‏
Sun, W., Xia, C., Xu, M., Guo, J., & Sun, G. 2016. Application of modified water quality indices as indicators to assess the spatial and temporal trends of water quality in the Dongjiang River. Ecological Indicators. 66, 306-312.
Singh, S., Ghosh, N. C., Krishan, G., Galkate, R., Thomas, T., & Jaiswal, R. K. 2015. Development of an overall water quality index (OWQI) for surface water in Indian context. Current World Environment. 10(3), 813-822.
Shil, S., Singh, U. K., & Mehta, P. (2019). Water quality assessment of a tropical river using water quality index (WQI), multivariate statistical techniques and GIS. Applied Water Science, 9(7), 168.‏
Tyagi, S., Sharma, B., Singh, P., & Dobhal, R. 2013. Water quality assessment in terms of water quality index. American Journal of Water Resources. 1(3), 34-38.
Todd, D. K., & Mays, L. W. 2005. Groundwater hydrology edition (Vol. 1625). Wiley, New Jersey.
Tian, Y., Jiang, Y., Liu, Q., Dong, M., Xu, D., Liu, Y., & Xu, X. (2019). Using a water quality index to assess the water quality of the upper and middle streams of the Luanhe River, northern China. Science of the Total Environment, 667, 142-151.‏
Wanda, E. M., Mamba, B. B., & Msagati, T. A. 2016. Determination of the water quality index ratings of water in the Mpumalanga and North West provinces, South Africa. Physics and Chemistry of the Earth. Parts A/B/C, 92, 70-78.