تعیین لایه ی نشتی و بررسی مکانیسم نشت از تکیه گاه چپ سد آغ چای (آذربایجان غربی) با استفاده از مطالعات هیدروژئولوژی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه علوم زمین دانشگاه تبریز،

2 ، گروه علوم زمین، دانشگاه تبریز،

چکیده

 
چکیده
سد خاکی آغ چای با هسته رسی در استان آذربایجان غربی و 45 کیلومتری شهر خوی با ارتفاع 5/111 متر و حجم مخزن 5/179 میلیون مترمکعب ساخته شده است. ساختگاه سد از آهک های مرجانی، مارن و مارنهای ماسه­ای سازند قم مربوط به دوره الیگو- میوسن تشکیل شده­است. قرار گرفتن گسل آغ­چای در مجاورت ساختگاه و نیز وجود توالی رسوبی مربوط به سازند قم در تکیه­گاههای این سد، نفوذپذیری و نشت را در بخشهایی از تکیه­گاهها محتمل ساخته است. به طوری که دو سال بعد از آبگیری این سد نشت­هایی در تکیه گاه راست (یک نقطه) و تکیه گاه چپ (4 نقطه) مشاهده گردید که در مجموع آبدهی متوسط 16 لیتر در ثانیه دارند. در این پژوهش تلاش گردید تا به منظور تعیین لایه نشتی و مکانیسم نشت علاوه بر اطلاعات ژئوتکنیک و زمین شناسی، از مطالعات هیدروژئولوژی استفاده شود. بدین منظور علاوه بر نمونه­برداری و آنالیز هیدروشیمیایی آب نشتی و آب دریاچه، دبی نشت و EC به مدت یکسال اندازه گیری گردید. نتایج آنالیزهای هیدروشیمیایی نمونه­ها، ارتباط هیدروشیمیایی بین آب مخزن و چشمه های نشتی را نشان داد. همچنین مشخص گردید محل نشت از حد فاصل یکی از واحدهای کنگلومرا و مارن مربوط به سازند قم می باشد که با عملیات نقشه برداری تراز آن بین 1250 تا 1270 متر تعیین گردید. همچنین بررسی تغییرات تراز مخزن و رفتار نشت نشان داد که تغییرات بار هیدرولیکی ناشی از نوسانات تراز مخزن بر دبی نشت و محل ظهور آن موثر بوده­است. غیراشباع بودن آبهای نشتی نسبت به دو کانی هالیت و ژیپس احتمال گسترش مجاری انحلالی و افزایش دبی نشت را افزایش می دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Seepage layer determination and investigation on seepage mechanism in the left abutment of Aghchai dam (West Azarbaijan) using

نویسندگان [English]

  • Abdorreza Vaezihir 1
  • Naimeh Esmaeilnia 2
1 Department of Earth Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran
2 , Department of Earth Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran
چکیده [English]

 
Abstract
Aghchay earthfill dam with clay core is located in West Azarbaijan province, 45km far from Khoy city with 111.5 m height from foundation and 179.5 million cubic meters of reservoir capacity. It was constructed on the coral limestone, marl and sandy marls of the Oligo-Miocene Qom Formation. Presence of a fault at the vicinity of the site and outcrop of Qom Formation in the abatements of the dam has been posed a risk of seepage. Two years after the construction and opening of the dam some seepage were observed at the left (one pint) and right abutments (4 points) with the overall discharge of 16 L/S. In this research besides geotechnical and geological findings, hydrogeological studies are employed to determine seepage route and mechanism. So, some samples were collected from the seeped water and dam reservoir water and were sent to laboratory for analysis of major ions. Also, the seepage discharge and its EC were monitored for one year. The results of hydrochemical analysis showed a close relationship between the water of the reservoir and the seeped water, expectedly. Hydrogeological findings and benchmarking of the seeping points revealed that the seepage has been occurred through the interface of a conglomerate and marl layer at the level of 1250 to 1270 meters above sea level. Monitoring of seepage behaviour related to the reservoir level showed that the reservoir level fluctuations changes the hydraulic head and also the seepage discharge and exposure elevation. Because that the seeped water is in under saturation condition related to halite and gypsum minerals, so increasing of seepage in the future due to solution of the marl unit is completely probable.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Aghchai dam
  • Marl
  • Seepage
  • Hydrogeology

 

 منابع

سلطانی، ف.1393. مطالعه پتانسیل و امکان افزایش فرار آب از تکیه­گاههای سد کارون 4، دانشکده علوم زمین، دانشگاه تربیت معلم

صداقت، م. 1385. زمین و منابع آب (آبهای زیرزمینی). انتشارات دانشگاه پیام نور.

گزارش زمین شناسی مهندسی سد آغ چای (جلد چهارم). 1380. شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس.

Ghobadi, M.H., Khanlari, G.R. Djalali, H.. 2005. Seepage problems in the right abutment of the Shahid Abbaspour dam, southern Iran. Engineering Geology 82 : 119-126.

Gibss, R.J. 1970. Mechanisms controlling world water chemistry. Science 17: 1088-1090.

 Raeisi, E., Aghdam, J., Zare, M., Karimi, H. 2005. Study of karst development and possible leakage from the Sazbon Dam, Iran. Proceeding of 14th International Congress of Speleology, Athens.

Turkmen, S., Özgüler, E., Taga, H., Karaogullarindan, T. 2002. Seepage problems in the karstic limestone foundation of the Kalecik Dam (south Turkey). Engineering geology, 63: 247-257.