نشریه علمی پژوهشی مهندسی آبیاری و آب ایران

نشریه علمی پژوهشی مهندسی آبیاری و آب ایران

تحلیل دینامیک‌های بلندمدت تحویل آب به کانال‌های اصلی شبکه آبیاری و زهکشی سفیدرود

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه پایش منابع آب پژوهشکده محیط زیست جهاد دانشگاهی . رشت. ایران
2 دانشجوی دکترا، گروه مهندسی آب، دانشگاه تبریز و کارشناس کنترل و پایداری، وزارت نیرو- شرکت سهامی آب منطقه‌ای گیلان، ایران
3 پژوهشگر گروه پایش منابع آب، پژوهشکده محیط زیست جهاد دانشگاهی، رشت، ایران
10.22125/iwe.2026.585963.1931
چکیده
شبکه آبیاری سفیدرود، با پوشش ۲۳۸ هزار هکتار، شاهرگ حیاتی کشاورزی گیلان است و تحت فشار کاهش حجم مؤثر مخزن سد منجیل از ۱۷۶۵ به ۱۱۵۸ میلیون مترمکعب قرار گرفته است. در این پژوهش، دینامیک‌های بلندمدت تحویل آب به چهار کانال اصلی (چپ سنگر، راست سنگر، گله‌رود و تونل فومن) در دوره ۱۶ ساله آبی از سال ۱۳۸۸ تا ۱۴۰۴ با تمرکز بر شناسایی نقطه تغییر ساختاری و تحولات سیگنال فصلی بررسی شد. بدین منظور از داده‌های روزانه و روش‌های مکمل تجزیه، آزمون Mann–Kendall اصلاح‌شده برای خودهمبستگی، آزمون Pettitt (1979) با تصحیح Bonferroni، تحلیل موجک پیوسته (CWT) با موجک cmor1.5-1.0 و آزمون معناداری نسبت به نویز قرمز استفاده شد. نتایج نشان داد سال آبی ۱۳۹۴–۱۳۹۵ به عنوان نقطه تغییر ساختاری شناسایی شد. میانگین دبی روزانه کل تحویل، ۳۲ درصد کاهش یافت و میانگین حجم سالانه تحویل از ۱۴۷۲ به زیر ۱۱۰۰ میلیون مترمکعب رسید. کانال گله‌رود با ضریب تغییرات 4/52 درصد، تنها مؤلفه پایدار برای روند و تغییر ساختاری بود که نشان‌دهنده سیاست مدیریتی حفظ دبی پایه برای تأمین آب شرب تصفیه‌خانه گیلان است. تحلیل موجک کاهش بیش از ۹۰ درصدی قدرت سیگنال سالانه و ظهور سیگنال‌های مدیریتی کوتاه‌مدت ۳۰ تا۱۲۸ روزه را تأیید کرد. شبکه سفیدرود پس از ۱۳۹۴–۱۳۹۵ از یک رژیم پیش‌بینی‌پذیر و فصلی به رژیمی اضطراری و واکنشی تبدیل شد لذا بازنگری تقویم نوبت‌بندی بر اساس سطح ذخیره واقعی، امری ضروری است. این چارچوب، ابزاری قابل تعمیم برای سنجش پایداری شبکه‌های آبیاری تحت فشار خشکسالی و تغییر اقلیم است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Long Term Dynamics of Water Delivery to Main Canals in the Sefidrud Irrigation and Drainage Network

نویسندگان English

Hadi Modaberi 1
Hossein Hakikmi Khansar 2
Morteza Karimi 3
1 Assistance Professor, Department of Water Resources Monitoring, Environmental Research Institute of Academic Center for Education, Culture and Research (ACECR), Rasht, Iran.
2 Assistance Professor, Department of WaterPh.D Candidate, University of Tabriz / Department of Water Engineerin and Expert in control and stability of water structures, Gilan Regional Water Authority
3 Researcher, Department of Water Monitoring, Environmental Research Institute, Academic Center for Education Culture & Research (ACECR), Rasht, Iran.
چکیده English

The Sefidrud irrigation network, covering 238,000 hectares, is the vital lifeline of agriculture in Gilan province and is under severe pressure due to the reduction of the Manjil Dam's effective storage volume from 1765 to 1158 MCM. This study investigates the long-term dynamics of water delivery to the four main canals (Sangar Left, Sangar Right, Goleroud, and Fumanat Tunnel) over a 16-year period (2009–2025), focusing on identifying structural change points and seasonal signal evolution. Daily data from 5,842 days were used. Complementary methods including STL decomposition, modified Mann–Kendall test for autocorrelation, Pettitt (1979) test with Bonferroni correction, Continuous Wavelet Transform (CWT) with cmor1.5-1.0 wavelet, and red-noise significance testing were applied. The 2015–2016 water year was identified as a structural change point (p = 0.0002). The total mean daily discharge decreased by 32% (from 10.1 to 6.9 m³/s), and the annual delivery volume dropped from an average of 1472 to below 1100 MCM. The Goleroud Canal (GC) remained the only stable component (CV = 52.4%, p > 0.25), reflecting the managerial policy of maintaining base flow (0.3–1.2 m³/s) for the Gilan drinking water treatment plant. Wavelet analysis confirmed a more than 90% reduction in annual signal power and the emergence of short-term managerial signals (30–128 days). After 2015–2016, the Sefidrud network transitioned from a "predictable and seasonal" regime to an "emergency and reactive" one. Therefore, revising the irrigation scheduling calendar based on actual storage levels is essential.

کلیدواژه‌ها English

Daily time series
Structural change point
Wavelet analysis
Irrigation management

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 10 مهر 1405