نشریه علمی پژوهشی مهندسی آبیاری و آب ایران

نشریه علمی پژوهشی مهندسی آبیاری و آب ایران

طراحی و اعتبارسنجی شاخص پایداری منابع و مدیریت آب کشاورزی مبتنی بر DEMATEL و برنامه‌ریزی خطی عدد صحیح (مطالعه موردی: استان همدان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیئت علمی دانشکده فنی و مهندسی .دانشگاه پیام نور. تهران. ایران.
2 کارشناس ارشد دانشگاه پیام نور
3 عضو هیات علمی دانشکده فنی و مهندسی .دانشگاه پیام نور. تهران. ایران.
10.22125/iwe.2026.587967.1930
چکیده
بحران آب یکی از مهم‌ترین چالش‌های توسعه پایدار در قرن حاضر محسوب می‌شود و بخش کشاورزی به‌عنوان بزرگ‌ترین مصرف‌کننده منابع آب، نقش تعیین‌کننده‌ای در پایداری یا ناپایداری این منابع دارد. در ایران، کاهش بارندگی، برداشت بی‌رویه از منابع آب سطحی و زیرزمینی، ضعف نظام‌های مدیریتی و گسترش تقاضا برای آب موجب تشدید بحران آب در بسیاری از مناطق کشور شده است. در چنین شرایطی، بهره‌گیری از شاخص‌های جامع برای ارزیابی وضعیت پایداری منابع و مدیریت آب کشاورزی ضروری به نظر می‌رسد. استان همدان ۸۰.۸ درصد آب بخش کشاورزی را از منابع زیرزمینی تأمین می‌کند و حتی افت تجمعی آبخوان کبودرآهنگ به ۳۸.۸۷ متر رسیده است؛ بنابراین، شناسایی عوامل مؤثر بر ناپایداری منابع و مدیریت آب کشاورزی و طراحی مشارکتی شاخصی جامع برای سنجش پایداری آب کشاورزی در مناطق روستایی استان همدان هدف مهمی است.

نتایج نشان داد که عوامل ناپایداری منابع و مدیریت آب کشاورزی را می‌توان در قالب نه گروه شامل عوامل اقلیمی، مدیریتی، ساختاری، نهادی، قانونی و حقوقی، راهبُردی، اقتصادی، اطلاعاتی و فنّاورانه و فرهنگی و شناختی طبقه‌بندی کرد. تحلیل دیمتل بیانگر آن بود که عوامل مدیریتی، ساختاری، اقتصادی و قانونی نقش علّی بیشتری در شکل‌گیری ناپایداری منابع آب دارند. همچنین شاخص نهایی پایداری آب کشاورزی شامل هفت مؤلفه اصلی و بیست و چهار سنجه منتخب است که ابعاد منابع آب، بهره‌وری، مصرف آب، محیط‌زیست، سرمایه انسانی و حمایت نهادی را پوشش می‌دهد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Design and validation of sustainable agricultural water resources and management based on DEMATEL and integer linear programming (Case study: Hamadan province)

نویسندگان English

maryam dehghani Ahmadabadi 1
Atefeh Ahmadi 2
farid Ejlali 3
1 Faculty member, Faculty of Technology and Engineering, Payam Noor University, Tehran, Iran.
2 Master of Science, Payam Noor University
3 Faculty member, Faculty of Technology and Engineering, Payam Noor University, Tehran, Iran.
چکیده English

Water scarcity and unsustainable water management have become major challenges threatening agricultural development in arid and semi-arid regions. Existing water sustainability indicators often fail to comprehensively address the environmental, economic, social, institutional, and managerial dimensions of agricultural water management. Therefore, this study aimed to identify the drivers of agricultural water unsustainability and develop a participatory Agricultural Water Sustainability Index (AWSI). A mixed-methods approach was employed in Hamadan Province, Iran. Data were collected through semi-structured interviews, open-ended questionnaires, and expert surveys. The Decision-Making Trial and Evaluation Laboratory (DEMATEL) method was used to analyze causal relationships among factors affecting agricultural water sustainability.

. In addition, Integer Linear Programming was applied to select the most representative indicators. Results revealed that managerial, economic, structural, legal, and strategic barriers were the most influential drivers of agricultural water unsustainability. The final sustainability index consisted of seven dimensions and twenty-four indicators, including water resources, balance between water supply and demand, agricultural water productivity, agricultural water consumption, environmental quality, social-human capital, and institutional support. Findings indicate that sustainable agricultural water management requires an integrated approach that simultaneously addresses physical, environmental, economic, social, and institutional dimensions. The proposed index provides a practical framework for monitoring agricultural water sustainability and supporting evidence-based water policy making.

کلیدواژه‌ها English

Agricultural Water Sustainability
Water Resources Management
DEMATEL
Composite index
Integer linear programming

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 16 آبان 1405